Cmentarz oznaczony krzyżem-pomnikiem – kolumną morową (do początku XX w.).

Inne nazwy: Russensäule, Franzosendenkmal, Pestsäule, Schwedendenkmal.

Fragment poniżej cytujemy za dziełem z 1911 r.: Przyczynki do historii zabytków oraz życia artystycznego i umysłowego Poznania opracowane przez radcę miejskiego Arthura Kronthala:

Niestety, nie można już dzisiaj ustalić, czy wysoka, zakończona niegdyś dużym płomiennym krzyżem (pierwotnie być może figurą) ukoronowana kolumna na placu pomiędzy ulicami Raczyńskiego [ob. Garbary], Comeniusa [ob. św. Marii Magdaleny] i Pestalozziego [Cegielskiego] pochodzi z czasów drugiej wojny szwedzkiej, czy też raczej wzniesiona została przez Rosjan w 1758 roku podczas wojny siedmioletniej. W miejscowej tradycji kolumna łączona jest z dżumą panującą w 1709 roku podczas wojny północnej, dlatego też nazywana jest kolumną morową lub pomnikiem szwedzkim. Tak czy inaczej w obecnym miejscu kolumna stała już pod koniec XVIII wieku, gdyż uwiecznia ją jeden z widoków miasta wykonanych przez zmarłego w latach 70. XVIII wieku rysownika Friedricha Bernharda Wernera*.

Fotografia pochodzi z Aus dem Posener Lande: Monatsblätter für Heimatkunde 1910 Juni Jg.5 H.6

Kronthal wspomina również o istnieniu licznych w Poznaniu krzyży cholerycznych, upamiętniających epidemie dżumy i cholery, wielokrotnie szalejące w mieście w XVIII i XIX w. Krzyże sadowiono na prywatnych posesjach, we frontowych ogródkach przydomowych czy na wolnych placach i skwerach.

Jednym z takich krzyży był ten z 1908 r., stojący na rozwidleniu ulic Bukowskiej i Augusty Wiktorii (czyli ob. ul. Grunwaldzkiej; prawdopodobnie stał w okolicy pomnika Kościuszki) – własność parafii jeżyckiej pw. Najświętszego Serca Jezusa i św. Floriana. Zastąpił wcześniejszy, prosty w formie, ustawiony spontanicznie przez mieszkańców.

Więcej na temat poznańskich cmentarzy epidemicznych czytaj tu:

Cmentarze choleryczne (epidemiczne)

* A. Kronthal, Poznań oczami Prusaka wzorowego, Poznań 2009, s. 64. Fragment ten uzupełnia przypis nr 201, tamże, s. 188: Zob.: A. Kronthal, Vergessene Denkmäler, (w:) „Aus dem Posener Lande”, 1910, nr 6, s. 264 i nn. Gdy Kronthal pisał o pomniku, znajdował się on w bardzo złym stanie. Wysoki na 12 m, z surowej cegły, o kostkowym cokole, na którym stała zwężająca się ku górze kolumna zwieńczona jońskim kapitelem i żeliwnym, dwumetrowym krzyżem. W 1852 r. odkryto w jego pobliżu wiele kości i czaszek.

Por. też: http://wielkopolskie.fotopolska.eu/Poznan/b96292,Krzyz.html (dostęp z dnia 30.10.2017).